مساله مهمی که امروزه مهندسان و متخصصان با آن روبرو هستند حفاظت از منابع آب زیرزمینی در برابر ورود آلاینده ها و کاهش میزان آلاینده های مشخص در این منابع است، بنابراین شناسائی و پایش سفره های آبدار از لحاظ کمی و کیفی می تواند در حفظ و مدیریت این منابع نقش مهمی داشته باشد. سفره آبدار سیاه منصور در بین رودخانه های دز و گلال کهنک در شرق شهرستان دزفول واقع شده است. با توجه به وجود آلاینده های صنعتی، کشاورزی و میکربی در این منطقه، احتمال آلودگی این سفره آبدار مورد بررسی قرار گرفت و برای ارزیابی آن 16 نمونه آب زیرزمینی از چاههای آب شرب و کشاورزی و 6 نمونه آب سطحی در دو فصل تر و خشک برداشت شد. غلظت یون هایی همچون ( Ca، Mg، Na، HCO3، CO3، K، SO4، Cl و NO3) مورد سنجش قرار گرفت و کیفیت شیمیایی آب منطقه بررسی شد. در بررسی بیولوژبکی، نوع باکتری ها (سالمونلا، شیگلا، کمپیلوباکتر، اشریشیاکلی، انتروباکتر، استاف آرئوس، استاف اپیدرمیس، پروتئوس ولگاریس و استروباکتر) مشخص شد. نتایج بررسی ها نشان داد که کیفیت شیمیایی آبهای زیرزمینی منطقه در مجاورت نهر عجیروب (غرب محدوده) بمراتب بهتر از سایر نقاط است و درحال حاضر در محدوده مورد مطالعه آلودگی به نیترات وجود ندارد. بررسی های میکربی مشخص کرد که منابع آب زیرزمینی به شدت آلوده شده اند به طوری که در تمامی ایستگاههای اندازه گیری شده حداقل یک آلاینده میکربی شناسایی شد. مهمترین دلایل آلودگی سفره آبدار نزدیکی چاههای بهره برداری به چاهکهای جذبی، محل دفع مواد زاید روستاها و فضولات حیوانی است، البته شایان ذکر است که نیروی بالای آسیب پذیری سفره آبدار، این امر را تسهیل کرده است.

AbstractHeavy metals are among the most suitable indicators for assessing pollution in soil and water resources due to their long-term persistence in the environment and toxic characteristics, which often pose significant challenges. The aim of this study was to investigate heavy metal contamination in soil across forest, rangeland, agricultural, and residential land uses in the Vaz watershed. For this purpose, 47 soil samples from all land uses and one riverbed sediment sample from the watershed outlet were collected. After drying, the samples were sieved through a 63-micron mesh and transferred to a laboratory for elemental concentration analysis using ICP-MS. The concentrations of chromium (Cr), manganese (Mn), iron (Fe), nickel (Ni), copper (Cu), zinc (Zn), arsenic (As), cadmium (Cd), mercury (Hg), and lead (Pb) were analyzed. Contamination indices—including the contamination factor (CF), degree of contamination (Cd), modified degree of contamination (mCd), geo-accumulation index (Igeo), enrichment factor (EF), and ecological risk index (ERI)—were applied to evaluate sediment quality across different land uses. Results indicated that urban (residential) land use exhibited the highest values for both the contamination factor (CF) and geo-accumulation index (Igeo), followed by agricultural, forest, and rangeland land uses, respectively. Based on the degree of contamination (Cd), rangeland showed very low contamination, forest and agricultural land uses had moderate contamination, and residential land use displayed high contamination. However, the modified degree of contamination (mCd) revealed very low contamination levels for forest, rangeland, and agricultural land uses, and low contamination for residential areas.

زمینه: امروزه یکی از مشکلات جوامع بشری آلودگی آب های زیرزمینی به نیترات است. نیترات به دلیل قابلیت انحلال زیاد در آب، جذب کم و نیز پایداری ترکیب آن در آب، به عنوان بهترین شاخص برای نشان دادن آلودگی شیمیایی آب زیرزمینی مورد بررسی قرار گرفته است. دشت برازجان در شمال استان بوشهر یکی از دشت های حاصلخیز می باشد که آلودگی نیترات آب زیرزمینی در بخش های وسیع از این دشت رخ داده است. هدف از این بررسی تعیین منشا آلودگی های موجود و مناطق دارای بیشترین پتانسیل آلودگی می باشد.مواد و روش ها: در این بررسی کیفیت شیمیایی آب چاه های منطقه، به ویژه از نظر آلودگی یون های نیترات، سولفات، کلر و سدیم، تغییرات مکانی و زمانی و منشا آن ها در آب های زیرزمینی دشت برازجان، مطالعه شده است. نمونه های آب زیرزمینی از 12 چاه، در ماه های فروردین و مرداد سال 1391 جمع آوری گردیده و جهت تعیین پارامترهای هیدروشیمی و آلودگی مورد سنجش قرار گرفته است. در طول نمونه برداری سعی شد از روش های استاندارد نمونه برداری EPA 2006 استفاده شود.یافته ها: بر اساس نتایج حاصله، آلودگی شدید نیتراته (تا بیش از 160 میلی گرم در لیتر) آب های زیرزمینی بخصوص در بخش جنوبی دشت به وسیله فعالیت های کشاورزی و همچنین چاه های جذبی و ورود آب آلوده از مرغداری ها رخ داده است. همچنین نتایج نشان داد که غلظت یون های Cl- در 66 درصد نمونه ها، Na+در 59 درصد، 100SO42- درصد و NO3- در 42 درصد از نمونه های آب زیرزمینی بیشتر از مقادیر استاندارد می باشد.نتیجه گیری: با توجه به نتایج حاصله بایستی در استفاده از کودهای شیمیایی مدیریـت مناسب اعمال گردد و از ورود فاضلاب های خانگی، کشاورزی و صنعتی بدون تصفیه به منابع آب منطقه ممانعت به عمل آید.

درآلودگی زدایی از مصدومین، پس از انجام مراحل احیاء قلبی ـ ریوی (در صورت نیاز) و انتقال مصدوم از کانون آلوده صورت می گیرد که از پوشش حفاظتی شروع می شود و پس از آن آلودگی زدایی بدن و آلودگی زدایی انجام می گردد. برای رفع آلودگی از عوامل شیمیایی و بیولوژی، از محلولهای استاندارد و یا Fullers Earth به صورت موضعی در کانونهای آلوده استفاده می گردد و بعد از گذشت زمان مناسب شستشو انجام می شود. در صورت عدم دسترسی به مواد یاد شده می توان با استفاده از آب و صابون رفع آلودگی نمود. در مورد چشمها شستشو با نرمال سالین و یاآب به مدت 15-10 دقیقه توصیه می شود. در مسمومیتهای خوراکی برای آلودگی زدایی گوارشی بسته به نوع مسمومیت ممکن است از لاواژ معدی، تجویز اپیکا، تجویز زغال فعال و یا ملین استفاده گردد و جهت خنثی سازی و دفع سم از گردش خون، تجویز آنتیدوت و هیدراتاسیون بیمار مورد توجه قرار می گیرند.

یکی از مشکلات عمده زیست محیطی، آلودگی خاک ها، آب های جاری و زیرزمینی، گیاهان و محصولات کشاورزی با مواد و سموم شیمیایی است. هدف از پژوهش حاضر بررسی مقادیر باقیمانده سموم مصرف شده در میوه خیار منطقه دماوند می باشد. جهت اجرای این طرح، شش ایستگاه جهت نمونه برداری در منطقه بر اساس پوشش زراعی و باغی و امکان دسترسی انتخاب گردید. از محصول خیار ایستگاه های فوق در زمان ها ی مختلف پاییز و تابستان نمونه برداری شد. زمان های نمونه برداری منطبق با زمان سمپاشی با استفاده از اطلاعات محلی، انتخاب شد.نمونه ها به سرعت جهت عصاره گیری به آزمایشگاه منتقل شدند و تجزیه نمونه ها با استفاده از دستگاه گاز کروماتوگرافی انجام گرفت. یافته های این پژوهش نشان داد مقادیر باقیمانده سموم پی متروزین و تترادیفون در محصول خیار منطقه در بعضی ایستگاه ها بیش از حد مجاز می باشد و این سموم به طور تقریبی در تمام منطقه و ایستگاه های نمونه برداری مورد استفاده قرار می گیرند. مقادیر سم پی متروزین در دو ایستگاه و در دو فصل نمونه برداری با هم دیگر اختلاف معنی دار در سطح .05 داشته اند. از آن جا که محصول خیار روز چین است و سریع به دست مصرف کننده می رسد، باید با توجه به دوره کارنس سموم از این مواد استفاده شود و قبل از حصول اطمینان از پایان این دوره، محصول به بازار عرضه نشود. لازم است هر چندگاه آزمایش هایی برای مشخص نمودن اجرای صحیح قوانین مربوط به سموم به عمل آید. به کشاورزان توصیه می شود برای هر محصول از سموم ویژه آن و در حد نیاز استفاده کنند و از به کار بردن سموم دیگر خودداری شود.

مطالعة کیفیت آب های زیرزمینی مناطق کارستی اهمیت زیادی دارد. در این پژوهش، آلودگی شیمیایی آب های کارستی غار قوری قلعه ارزیابی و سعی شد از طریق آزمایش و نمونه برداری های اصولی، نتایج آلودگی ها مشخص و تحلیل شده و از طریق بازدیدهای میدانی و مصاحبه با کارشناسان مرتبط، نقش عوامل دخیل در آلودگی آب غار شناسایی شود. نمونه برداری از آب مدخل غار و بخش انتهایی آن طی دوره ی شش ماهه صورت گرفت و غلظت فلزات سنگین و کاتیون های اصلی در آزمایشگاه اندازه گیری شد. هدایت الکتریکی (EC)، اسیدیته یا قلیایی بودن (Ph)، نرخ مصرف اکسیژن در داخل آب توسط ارگانیسم ها (BOD) و نیترات (No3) نیز سنجیده شد. آرسنیک و سرب به روش جذب اتمی؛ آهن، منیزیم و منگنز به روش شعله ای؛ و لیتیوم، سدیم، کلسیم و پتاسیم به روش فتومتری اندازه گیری شد. Ph با Phمتر، EC با ECمتر، BOD با BODمتر و نیترات به روش یون کروماتوگرافی IC سنجیده شده و نتایج آزمایشگاهی غلظت ها با معیارهای استاندارد آب آشامیدنی مقایسه شد. براساس نتایج، غلظت برخی عناصر آب غار مانند آرسنیک و سرب از حد مجاز آب آشامیدنی بیشتر است و مخاطره ای جدی برای سلامت انسان محسوب می شود. براساس ارزیابی ها، منشأ این نوع آلودگی ها عامل زمین شناسی و وجود رگه های معدنی در منطقه، سوخت ناشی از کوره های آهک پزی و فاضلاب ها تشخیص داده شد. دلیل غلظت زیاد عناصر آهن، منگنز و منیزیم، عبور آب از خاک ها و سنگ های سطح زمین و نفوذ آن به درون غار است. عناصر اخیر سبب تغییر رنگ، کدورت و طعم آب غار شده اند. میزان BOD زیاد است که دلیل آن عملکرد فاضلاب ها و ریختن مواد زاید بازدیدکنندگان غار در داخل آب غار تشخیص داده شد. براساس داده های به دست آمده از نتایج آزمایشگاهی، رابطه ای با تأخیر یک ماهه بین حداکثر زمان بارندگی ماهیانه و بیشترین مقدار عناصر پتاسیم، منگنز، نیترات و سدیم وجود دارد. یک ماه پس از نزول حداکثر بارش یعنی در فروردین، عناصر مذکور به بیشترین مقدار خود می رسند. این زمان تأخیری برای بروز حداکثر مقدار سرب دو ماه، و برای حداکثر مقدار لیتیوم و کلسیم سه ماه نسبت به حداکثر بارش است. بر پایة حداقل بارش دوره، تنها مقدار حداقل سرب تابع رواناب حاصل از بارندگی است و رابطه ای بین حداقل های ثبت شدة عناصر دیگر با حداقل بارندگی دوره ی زمانی دیده نمی شود. با توجه به موارد بالا، نظارت مستمر و دقیق بر غار، استفاده از استانداردها و تجارب بین المللی در مدیریت آن، ارتقای سطح آگاهی عمومی بازدیدکنندگان و محدود کردن تعداد آنها، خارج کردن مواد زاید و تأسیسات آلوده کنندة محیط غار و رفع مخاطرات طبیعی و انسانی سطح بیرونی حوضه ی آبگیر غار جزو اقدامات الزامی به منظور رفع مخاطرات تهدیدکننده ی آب کارستی غار قوری قلعه است.

در سالهای اخیر استفاده از رسوبات برای تعیین میزان آلودگی مورد استفاده واقع شده است. در تحقیق حاضر رسوبات سطحی رودخانه سیاهرود بررسی شده اند. با استفاده از روش تفکیک شیمیایی نسبت به شناخت غلظت عناصر در پیوندهای سست، سولفیدی و آلی اقدام شد. مجموع غلظت عناصر در این سه پیوند در واقع مبین میزان آلودگی در رسوبات رودخانه سیاهرود است. در ادامه تحقیق با استفاده از روش تفکیک شیمیایی دو مرحله ای، بخش طبیعی عناصر نیز استخراج شد. نتایج، تفکیک شیمیایی میانگین درصد عناصر در فاز انسان ساخت را (مجموع فازهای سست، سولفیدی و آلی) در 10 ایستگاه نمونه برداری به شرح زیر نشان می دهد:Pb(85%)>Zn(84%)>Cd(62%)>As(47%)>Mn(35%)>Ni(34%)>Cu(21%)در ادامه تحقیق، ارتباط عناصر در پیوندهای مختلف با استفاده از روش آنالیز خوشه ای بررسی شد. دندروگرام آنالیز خوشه ای عناصر نشان می دهد که پیوندهای سست انسان ساخت نقش مهمی در دسترسی بیولوژیکی عناصری چون کادمیوم، آرسنیک و روی دارند. در نهایت با استفاده از شاخص های شدت آلودگی نسبت به تعیین وضعیت آلودگی در رودخانه سیاهرود اقدام شد. نتایج به دست آمده نشان می دهد که شدت آلودگی روی و سرب در رسوبات بستر رودخانه سیاهرود به ترتیب 572/3 و 148/3 است و در رده آلودگی های زیاد قرار می گیرد و بقیه عناصر دارای شدت آلودگی های جزیی، و یا فاقد آلودگی اند.